Sosyal fobisi olan insanlar genellikle şu cümleyi kurar:
"Aslında insanları seviyorum ama insanların içindeyken kendim olamıyorum."
Bu durum çoğu zaman yanlış anlaşılır. "Çekingen", "utangaç", "özgüvensiz" denir.
Oysa sosyal fobi bir kişilik özelliği değil; sosyal ortamlarda devreye giren yoğun bir tehdit algısıdır.
Sorun insanlarla olmak değil, insanların içindeyken sürekli izleniyor gibi hissetmektir.
Sosyal Fobide Asıl Korku Nedir?
Sosyal fobide korkulan şey çoğu zaman "insanlar" değildir. Asıl korku şudur:
"Bir hata yaparsam ve bu fark edilirse ne olur?"
Bu nedenle sosyal fobisi olan birey:
- Yanlış bir şey söylemekten
- Sesinin titremesinden
- Yüzünün kızarmasından
- Göz temasından
- Sessiz kalmaktan bile
kaygı duyar.
Çünkü zihinde sürekli şu soru vardır:
"Şu an hakkımda ne düşünüyorlar?"
Bu soru, kişiyi anın içinden koparır.
Sosyal Ortamdayken Beden Neden Kontrolden Çıkmış Gibi Hisseder?
Sosyal fobi zihinsel bir sorun gibi görünse de, aslında bedensel bir alarm tepkisidir.
Sosyal ortamda:
- Kalp hızlanır
- Nefes daralır
- Eller titrer
- Yüz kızarır
- Zihin donar
Kişi bunu kontrol etmeye çalıştıkça belirtiler artar. Çünkü beden şunu sanır:
"Tehlikedeyim."
Oysa ortada gerçek bir tehlike yoktur. Ama beden için algılanan tehlike gerçektir.
Neden "Rahat Ol" Demek İşe Yaramaz?
Çünkü sosyal fobi, mantıkla ikna edilebilen bir durum değildir.
Kişi zaten şunları bilir:
- Kimseyi gerçekten ilgilendirmediğini
- Hata yapmanın normal olduğunu
- Herkesin zaman zaman gerildiğini
Ama beden bunu bilmez.
Bu yüzden:
- "Takma kafana"
- "Abartıyorsun"
- "Kimse sana bakmıyor"
gibi cümleler rahatlatmaz. Aksine kişiyi daha yalnız hissettirebilir.
Sosyal Fobi Nasıl Başlar?
Sosyal fobi çoğu zaman tek bir olayla değil, tekrarlayan deneyimlerle şekillenir:
- Küçükken utandırılmak
- Alay edilmek
- Eleştirilmek
- Görünür olmaktan cezalandırılmak
- Hata yaptığında destek değil, yargı görmek
Zamanla zihin şunu öğrenir:
"Görünür olmak risklidir."
Bu öğrenme bilinçli değildir. Ama sosyal ortamlarda her seferinde yeniden aktive olur.
Kaçınma Neden Sosyal Fobiyi Güçlendirir?
Sosyal fobisi olan bireyler zamanla kaçınmaya başlar:
- Toplantılara gitmemek
- Yeni insanlarla tanışmamak
- Sunum yapmamak
- Söz almamak
Kaçınma kısa vadede rahatlatır. Ama uzun vadede şu mesajı pekiştirir:
"Bu ortamlardan kaçmalıyım, çünkü gerçekten tehlikeliler."
Bu da sosyal alanı gittikçe daraltır.
Bireysel Terapide Sosyal Fobiyle Nasıl Çalışılır?
Terapide amaç kişiyi zorla sosyal ortamlara sokmak değildir. Amaç, bedenin tehdit algısını yeniden düzenlemektir.
Bireysel terapide:
- Sosyal ortamlarda tetiklenen düşünceler fark edilir
- Bedensel tepkilerle temas kurulur
- Kaçınma döngüsü yavaş yavaş çözülür
- Kişi "görünür" olmayı yeniden öğrenir
Bu süreçte kişi şunu deneyimler:
"Gergin olsam da dağılmıyorum."
Bu deneyim, sosyal fobinin kırılma noktasıdır.
Sosyal Fobi Geçer mi?
Sosyal fobi kader değildir. Ama "kendiliğinden geçmesini beklemek" de çoğu zaman işe yaramaz.
Doğru terapiyle kişi:
- Sosyal ortamlarda daha rahat kalabilir
- Kendini izlemekten vazgeçebilir
- Hata yaptığında çökmek yerine toparlanabilir
Ve en önemlisi:
"Ben buyum ve bu hâlimle buradayım"
diyebilmeyi öğrenir.
Sosyal Fobi Yaşayanlara Son Söz
Eğer sosyal ortamlarda zorlanıyorsan, bu senin yetersiz olduğun anlamına gelmez.
Bu, bedeninin seni korumaya çalışmasının bir sonucudur. Ama artık bu koruma işlevini yitirmiştir.
Bireysel terapi, bedenin "tehlike" sandığı şeyle güvenli bir şekilde yeniden karşılaşmasına alan açar.
Ve kişi ilk kez şunu fark eder:
"Görünür olsam da kaybolmuyorum."
Sosyal fobi sessiz bir yük gibidir. Dışarıdan fark edilmez ama içeride çok ağırdır.
Bu yük, doğru destekle hafifler. Ve sosyal ortamlar, tehdit olmaktan çıkar.
İnsan, yeniden insanların içinde kendisi gibi var olabilir.
Sosyal Fobi İçin Destek Almak İster misiniz?
Bireysel terapi ile sosyal fobiyle başa çıkmak için birlikte çalışalım.
Randevu Al